• Ƀ/$

რამდენად საშიშია ბირთვული ენერგია და სად არის გამოსავალი?

1 თებერვალი 12:24 | ანალიტიკა

ჩერნობილისა და ფუკუშიმას კატასტროფების შემდეგ, მსოფლიო ბირთვული ენერგიის სარგებლიანობაზე სერიოზულად დაფიქრდა. სახელმწიფოებმა მისი შემცირების ან სრული კონსერვაციის გადაწყვეტილება მიიღეს თუმცა პროცესი დროში გაიწელა. 

დღეის მდგომარეობით 447 რეაქტორი კვლავ აქტიურ რეჟიმში მუშაობს. ისინი წლიურად 2.5 ტრლნ კვტ/სთ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებან, რაც ჯამური გენერაციის 10%-ს უდრის. ეს იმასზე 200-ჯერ მეტია რასაც საქართველო ჯამურად, ყველა წყაროს ერთობლიობით აწარმოებს.


აბსოლუტურ ჭრილში 96 რეაქტორით, 97 გიგავატი დადგმული სიმძლავრითა და 800 მლრდ კვტ/სთ გამომუშავებით შეერთებული შტატები პირველობას არავის უთმობს, თუმცა წილობრივი თვალსაზრისით საფრანგეთი კიდევ უფრო გამოკვეთილი ლიდერია. 2018 წელს საფრანგეთში მოხმარებული ელექტროენერგიის 72% ბირთული საწვავისგან იყო მიღებული, აშშ-ში ეს მაჩვენებელი მხოლოდ 19%-ს უდრის.


ელექტრომომხმარებაში ატომურ ენერგიას 50%-იანზე მაღალი წილი უკავია სლოვაკეთში, უკრაინასა და უნგრეთშიც.



საქართველოს მეზობელი სომხეთი 1 მეწამორის ატომური ელექტროსადგურითაა წარმოდგენილი. მისი 2 რეაქტორის სიმძლავრე 815 მგვტ-ს უდრის თუმცა ამჟამად მუშაობს მხოლოდ ერთი 407 მეგავატიანი რეაქტორი, რომელიც წლიურად 2 მლრდ კვტ/სთ-მდე ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს და სომხეთის მოთხოვნის 25%-ს აკმაყოფილებს. უსაფრთხოების თანამედროვე სტანდარტებთან შეუსაბამობის გამო, ევროკავშირი სომხეთს სადგურის დახურვას და ფინანსურ დახმარებას სთაბაზობს, თუმცა ერევანი ბრიუსელის წინადადებას არ თანხმდება.


საქართველოს კიდევ ერთი მეზობელი რუსეთი 37 რეაქტორითაა წარმოდგენილი. მათი ჯამური დადგმული სიმძლავრე 28 გიგავტს შეადგენს და 190 მლრდ კვტ/სთ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს, რაც მოხმარების 18%-ს უდრის.


აზერბაიჯანს, ისევე როგორც საქართველოს ატომური ელექტროსადგური არ გააჩნია, თურქეთი კი 4.8 გიგავატის სიმძლავრის სადგურის გახსნას 2023 წელს გეგმავს.


რამდენად უსაფრთხოა ბირთვული ენერგია?


იმ შემთხვევაში, როცა ყველაფერი გამართულად მუშაობს ბირთვული ენერგია უსაფრთხოა და ის გარემოს ბევრად უფრო ნაკლებად აზიანებს ვიდრე ბუნებრივ გაზზე, ან მითუმეტეს ნახშირზე მომუშავე თბოსადგური. 1 კგ ურანის საწვავი 16 000 ლიტრი ნავთობის, 48 000 კუბური მეტრი ბუნებრივი აირისა და 100 ტონა ნახშირის ექვივალენტია. ბირთვული ნარჩენების შენახვა რთულია, მაგრამ შესაძლებელი. პრობლემები იწყება მაში, როდესაც მწყობრიდან თავად რეაქტორი გამოდის.


1986 წლის 26 აპრილი, ისტორიას სამუდამოდ დარჩება. ჩერნობილის კატასტროფას საბოლოო ჯამში 100 000-მდე ადამინი ემსხვერპლა, უმეტესობა მათგანი შემდგომ წლებში სხვადასხვა დაავადებებით, რამაც მსხვერპლის მიჩქმალვა გაამარტივა. 34 წლის შემდეგ ზუსტი მიზეზის დასახელება კიდევ რთულია. სავარაუდოდ ეს კომპლექსური შეცდომების კასკადის ბრალი იყო. თავიდანვე ძველი ტექნოლოგია გამოიყენეს, თვის ბოლოსთვის გეგმის შესასრულებლად რეაქტორი დაგეგმილზე გვიან გათიშეს, მაღალი რისკის მიუხედავად ცდა მაინც გააგრძელეს და მოხდარი რამდენიმე დღე ჯიუტად დამალეს, სანამ დასავლეთმა არ ატეხა განგაში. რადიაციის მაღალი დონე პირველად სკანდინავიაში შენიშნეს. ჩრდილოეთის ქარის გამო ძალიან მაღალი იყო მსხვერპლი ბელარუსში, თუმცა რადიაციამ საქართველომდემაც მოაღწია.



ჩერნობილის კატასტროფიდან 25 წლის შემდეგ ფუკიშიმას ავარიამ მსოფლიოს მრავალი ქვეყანა დაარწმუნა იმაში, რომ ურანის საწვავთან მიმართებაში უახლესი ტექნოლოგიები, უმკაცრესი დაცვის წესები და დისციპლინა აბსოლუტური გარანტი მაინც არ არის. მართალია 16 000 დაღუპულიდან აბსოლუტური უმრავლესობა ცუნამმა იმსხვერპლა და არა რადიაციამ, მაგრამ ბირთვულ ენერგიას, საიმედოობის იმიჯი სამუდამოდ შეელახა.


ატომური სადგური ელექტროენერგიის მიღების საუკეთესო საშუალება არც არასდროს ყოფილა. მართალია გამართულად მუშაობის პერიოდში, უფრო ნაკლებად აზიანებს გარემოს ვიდრე თბოსადგური, მაგრამ ახლოსაც ვერ მივა ჰესთან. იმის მტკიცება რომ განვითარებულ ქვეყნებში დიდი ჰესები არ შენდება მცდარია, რადგან განვითარებულ ქვეყნებში ეკონომიკურად მომგებიანი ყველა დიდი ჰესი უკვე ააშენეს. აშშ-ში, კანადაში, შვიცარიასა და ავსტრიაში ენგურჰესზე დიდი ჰესები გასულ საუკუნეში ააგეს.


გლობალური კატასტროფა შესაძლოა დიდი კაშხალის ჩამონგრევამაც გამოიწვიოს. რამდენიმე მილიარდ ტონა წყალს ქალაქების წალეკვა შეუძლია, თუმცა პრაქტიკაში ასეთი მასშტაბური კატასტროფა ჯერ არ მომხდარა. ენგურჰესის კაშხლის სიგანე საძირკველთან 90 მეტრია, შუაწელში 52 და ქიმთან 10. მისი უბრალო ჩამონგრევა, ან ჩვეულებრივი შეიარაღებით რამის დაკლება უბრალოდ შეუძლებელია.


გერმანიასა და იაპონიას უკვე გაცხადებული აქვთ უარი ბირთვულ ენერგიაზე. გერმანია ყველა რეაქტორის დახურვას 2022 წლის ბოლომდე გეგმავს, იაპონია 2030 წლამდე. ასეთი ფუფუნების უფლებას საკუთარ თავს ყველა სახელმწიფო ვერ მისცემს. გარდა იმისა, რომ საჭიროა მათი ახალი ალტერნატიული სიმძლავრეებით ჩანაცვლება. რეაქტორების სრულ კონსერვაციას წლები და მილიარდობით დოლარი სჭირდება.


როცა ჰიდრორესურსების უდიდესი ნაწილი უკვე ათვისებულია გამოსავალი ალტერნატიულ ენერგიაში რჩება. 2018 წელს მხოლოდ მზისგან 585 მლრდ კვტ/სთ ელექტროენერგია აწარმოეს, იმაზე თითქმის 5-ჯერ ნაკლები, რაც ბირთვული რეაქტორებისგან, მაგრამ 16-ჯერ მეტი, ვიდრე იმავე მზის ენერგიისგან 2010 წელს. ეს რიცხივ 2030 წელს 3.27 ტრლნ კვტ/სთ-ს მიაღწევს, რაც ატომური ელექტროსადგურების ამჟამინდელ ჯამურ გენერაციაზე 30%-ით მეტია.



საქართველოში ატომური ელექტროსადგური არ არსებობს, თუმცა არსებობს 40 მლრდ კვტ/სთ-ის ეკონომიკურად მომგებიანი ჰიდრორესურსი და დღეისთვის მისი ათვისების მაჩვენებელი 25%-ზე ნაკლებია. საქართველოს ასევე გააჩნია 4 მლრდ კვტ/სთ-ის ქარის რესურსი, საიდან გამოყენებული მხოლოდ 85 მლნ ჯვტ/სთ-ა, ანუ 2%-ზე ოდნავ მეტი. მზის ენერგიის რესურსი კიდევ უფრო მაღალია, მაგრამ რადგანან პანელების ფასი სისტემატურად ვარდება, გადაჭრით იმის თქმა რა რესურსია ეკონომიკურად მომგებიანი გაძნელდება, ფაქტი კი ისაა, რომ დღემდე არც ერთი მზის ელექტროსადგური არ არსებობს, ენერგოდეფიციტი და მეზობელ სახელმწიფოებზე დამოკიდებულება კი ყოველწლიურად იზრდება.


მსგავს თემაზე:

დიდ ბრიტანეთში მზის ენერგიაზე მომუშავე პირველი მატარებელი შექმნეს


2010-2018 წლებში მზის პანელიბისგან მიღებული ელექტროენერგიის მოცულობა 1672%-ით გაიზარდა


საქართველოში ქარის ენერგიისგან მიღებული ელექტროენერგიის მოცულობა შესაძლოა 10-ჯერ გაიზარდოს



სხვა სიახლეები