• Ƀ/$

ექსპერტის აზრით, რალის გაუფასურება მოკლევადიან ხასიათს ატარებს

ექსკლუზივი
2 ნოემბერი 19:13, 2017 წელი | ფინანსები

საქართველოს ბანკების ასოციაციის დირექტორის გიორგი ცუცქირიძის აზრით, ლარის კურსში უკვე ასახულია უარყოფითი მოლოდინები და ლარის გაუფასურებაც მოკლევადიან ხასიათს ატარებს.

ლარის კურსის ქცევაზე, მის გამომწვევ ობიექტურ თუ სუბიექტურ ფაქტორებზე საინფორმაციო სააგენტო „პირველი“ საქართველოს ბანკების ასოციაციის დირექტორს, პროფესორ გიორგი ცუცქირიძეს ესაუბრა.


პირველი: სექტემბრის სემდეგ ლარის გაუფასურების ახალი ტალღაა დაწყებული, ექსპერტთა ნაწილი ამას უარყოფით მოლოდინებს და მიმდინარე ანაგარიშის დეფიციტის ზრდას უკავშირებს. თქვენი აზრით, რა ფაქტორები განაპირობებენ ლარის ქცევას?


გიორგი ცუცქირიძე:  როდესაც ლარის გაუფასურების პირველი ტალღა  დაიწყო სექტემბრის დასაწყისში, მაშინ თქვენთვის მოცემულ ინტერვიუში აღვნიშნე, რომ აგვისტოს შემდეგ ლარის გაუფასურება გამოწვეული იყო უარყოფითი მოლოდინებით და ნაკლებ რაიმე ფუნდამენტური ეკონომიკური ფაქტორიდან გამომდინარე (ექსპორტ-იმპორტის მაჩვენებლმა იანვარ-ივლისის მიხედვით 2.125 მლრდ აშშ დოლარი შეადგინა და გასული წლის ანალოგიურ მაჩვენებელთან შედარებით (1.735 მლრდ აშშ დოლარი) 23%-ით, ხოლო  აგვისტოს თვის მაჩვენებლებით, უცხოელი ტურისტების რიცხვი, 2016 წლის აგვისტოს მაჩვენებელთან შედარებით, 27.2%-ით იყო გაზრდილი).


მე ადრეც არაერთხელ აღმინიშნავს, რომ არაკონვერტირებადი ვალუტის მქონე ქვეყნებში, შედარებით მცირე მოცულობის ბაზრებს ახასიათებთ ნაკლებ პროგნოზირებული, დიდწილად გამოწვეული უარყოფითი მოლოდინების შედეგად და შოკების მიმართ შედარებით მკვეთრი სავალუტო რყევევის ამპლიტუდა.  ექსპერტთა ნაწილი სავსებით სამართლიანად აღნიშნავს, რომ იყო გარკვეული მოლოდინები შემოდგომაზე ლარის გაუფასურებაზე, რაც უკავშირდება გასული წლების სტატისტიკას, როდესაც, განსაკუთრებით ნოემბრიდან, ლარი იწყებდა გაუფასურებას. შესაბამისად, არა მხოლოდ იურიდიული პირები, არამედ ფიზიკური პირებიც იწყებენ შემოსავლების დოლარში გადაყვანას, რეალურად სჭირდებათ თუ არა მათ ეს ამ კონკრეტული მომენტისათვის. მაგრამ, ამით არა თუ ვერ აზღვევენ მომავალში სავალუტო რისკებს, არამედ  პირიქით – სწორედ ამით ახდენენ უცხოურ ვალუტაზე მოთხოვნის ხელოვნურ სტიმულირებას. როდესაც შემოსავალი გაქვს ლარში და ამ შემოსავლების არც თუ მცირე ნაწილი იხარჯება უცხოური ვალუტის შეძენაში, ჩვენ ვატარებთ არა მხოლოდ სავალუტო რისკს, არამედ ვახდენთ დოლარზე მოთხოვნის სტიმულირებასაც და უარყოფითი მოლოდინებიც, კურსის მოსალოდნელი გაუფასურების გამო,  ამ ხარჯების გაზრდის შიშით იკვებება. თუმცა, ეს ფაქტორი და ინფორმაცია, რასაც ეყრდნობა უარყოფითი მოლოდინი, ატარებს ასიმეტრიულ ხასიათს წმინდა ეკონომიკური მაჩვენებლებიდან გამომდინარე, და პირველ რიგში, მიმდინარე ანაგარიშის დეფიციტთან მიმართებაში.  ნიშანდობლივია, რომ მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი, ანუ წმინდა სავალუტო ნაკადების გადინების უარყოფითი მაჩვენებელი, მესამე კვარტალში კი არ იზრდება, რაც უკვე ოქტომბერში სავალუტო  კურსზე ზემოქმედების მიზეზი შეიძლება გამხდარიყო, არამედ პირიქით, ტრადიციულად  წინა კვარტლებთან შედარებით, ყველაზე მეტად მცირდება და შესაბამისად, ეს ფაქტორიც არერელევანტურია ლარის გაუფასურებასთან მიმართებაში.


აქედან გამომდინარე მიმაჩნია, რომ ჩვენთან ამ სახის ნეგატიური მოლოდინები, ძირითადად სეზონურ ფაქტორებს, მათ შორის, ტურისტული ნაკადების მოსალოდენელ შემცირებას უკავშირდება და ნაკლებად რაიმე წმიდა ეკონომიკურ ფაქტორს, პირველ რიგში მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტს.


სამწუხაროდ, ბოლო ერთი კვირის განმავლობაში აშშ დოლარის მიმართ ლარის 10 პუნქტზე მეტით გაუფასურება (2.475 დან 2,582-მდე), გარდა უარყოფითი მოლოდინებისა, რაც დაკავშირებულია კიდევ ერთ სტერეოტიპთან - არჩევნების შემდგომ პერიოდში ლარის მოსალოდნელ გაუფასურებასთან, რასაც დაემატა თურქული ლირის მკვეთრი გაუფასურება. აღსანიშნავია, რომ ბოლო ერთ კვირაში თურქული ლირის კურსი აშშ დოლართან მიმართებაში, ლარზე მეტად, 12 პუნქტით დაეცა, სერიოზული რყევებია ფინანსურ ბაზარზე მთლიანად, დაეცა ფასი თურქულ აქციებზე და ობლიგაციებზეც.


თურქეთი არის ჩვენი წამყვანი სავაჭრო პარტნიორი ქვეყანა და ღია ეკონომიკის პრინციპიდან გამომდინარე, ბოლო ერთ კვირაში ლირას დევალვაცია, ბუნებრივია, ლარის კურზეც აისახა. თურქული ლირის გაუფასურების ძირითადი მიზეზი, რომელიც წლის დასაწყისიდან დაიწყო, არის პოლიტიკური პროცესი რომელიც თურქეთში მიმდინარეობს; ამას წინა კვირაში დაემატა,  პოლიციის მაღალჩინოსნების დიდი ნაწილის თანამდებობებიდან განთავისუფლება, მართალია კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფარგლებში, თუმცა ოპონენტები ამას ძალოვანი უწყებების მორიგ წმენდად მიიჩნევენ.  ეს ყველაფერი, ბუნებრივია, ინვესტორებისათვის აჩენს არასტაბილურობის განცდას. ასეთ სიტუაციებში ინვესტორები ცდილობენ თავი შეიკავონ ახალი ინვესტიციებისაგან ან სულაც გაიტანონ თავიანთი კაპიტალის ნაწილი ქვეყნიდან, ნაციონალურ ვალუტაში დენომინირებული აქტივების გაყიდვის და უცხოურ ვალუტაში მათი კონვერტაციის გზით და ამით დააჩქარონ კაპიტალის, ანუ უცხოური ვალუტის გადინება ქვეყნიდან.  ეს  არის მნიშვნელოვანი ფაქტორი და ჩვენ ვხედავთ თუ რა ხდება კატალონიაშიც, როდესაც პოლიტიკური არასტაბილურობის შიშით წამყვანმა უცხოურმა კომპანიებმა და ბანკებმა დაიწყეს სათაო ოფისების დახურვა და მადრიდში გადატანა.


პირველი: ექსპერტთა არც თუ მცირე ნაწილი ლარის გაუფასურებაში კომერციული ბანკების და ეროვნული ბანკის წვლილსაც ხედავს და მას უმოქმედობაში სდებს ბრალს. რამდენად ადეკვატურია ეროვნული ბანკის მოქმედება და რატომ არ ახორციელებს თუნდაც სავალუტო ინტერვენციებს ბაზარზე?


გიორგი ცუცქირიძე: მართალია, მაღალი დოლარიზაციის პირობებში ეკონომიკა გაცვლით კურსს სათანადოდ ვერ იყენებს ბუფერად, მაგრამ ეკონომიკისათვის და ფინანსური სტაბილიზაციისათვის, ჯობია შოკები, მათ შორის თუნდაც მოკლევადიანი, გამოწვეული თუნდაც უარყოფითი მოლოდინებიდან, თავად კურსმა გაიწოვოს, ვიდრე სებ-მა ეს სავალუტო ინტერვენციებით განახორციელოს. ეროვნული ბანკის მთავარი ამოცანა არის ინფლაციის მართვა ანუ ფასების სტაბილიზაცია, რასაც იგი თარგეიტირების პრინციპით ახორციელებს. მას აქვს სხვა გაცილებით უფრო საბაზრო და ეფექტური წმინდა მონეტარული ბერკეტები, ინფლაციის სამართავად, ვიდრე ეს სავალუტო ინტერვენციებით შეიძლება განახორციელოს. იმ შემთხვევაში, თუ კურსის ზემოქმედება სამომხმარებლო ფასებზე იქნება სენსიტიური და ინფლაციურ მოლოდინში გადავა, სებ-ი ელემენტარულად აწევს მონეტარულ განაკვეთს. ჩვენ ვნახეთ, რომ მონეტარული პოლიტიკის კომიტეტის ბოლო სხდომაზე მონეტარული განაკვეთი 7%-იან ნიშნულზე დარჩა, რადგან მიუხედავად იმისა, რომ ეკონომიკური აქტივობა არის შედარებით მაღალი და ზრდის ტემპები (4.7%) საპროგნოზო მაჩვენებელზე მეტია, ინფლაციური მოლოდინები ფასების ზრდაზე დამატებით ზეწოლას არ ქმნის.


მიმაჩნია, რომ სავალუტო ინტერვენცია არის პრობლემის  დროებითი მოხსნა და არა პრობლემის სიმპტომური გადაწყვეტა, ხანძარი შეიძლება ჩააქრო წყლით, მაგრამ იგი კვლავ გაჩნდება და გაცილებით  მეტი ხარჯის და ზიანის მომტანი იქნება თუ მის გამომწვევ მიზეზებს არ ებრძოლე. დღეს ლარის კურსში უკვე ასახულია უარყოფითი მოლოდინები და ლარის გაუფასურებაც დროებით, მოკლევადიან ხასიათს ატარებს. აქედან გამომდინარე, სებ-ის პოზიცია ჩემთვის არა თუ მისაღებია, არამედ ერთადერთ სწორ სტრატეგიად მიმაჩნია. რაც შეეხება კომერციული ბანკების მონაწილეობას ე.წ. სპეკულაციურ ოპერაციებში, სპეკულაციური ოპერაციები, როგორც წესი, ხორციელდება წარმოებულ ფასიან ქაღალდებზე, მაგრამ სპოტ ბაზარზე ნაკლებად და სავალუტო კურსზე ზეგავლენსაც არ ახდენს. აქედან გამომდინარე, ბანკები ასრულებენ რა კლიენტების დავალებებს ვალუტის ყიდვა-გაყიდვაზე, სპეკულაციური ოპერაციების „ცდუნებისაგან“ ისედაც შეზღუდულები არიან ღია სავალუტო პოზიციის არსებული ლიმიტების გამო.


პირველი: ექსპერტები ასევე მიუთითებენ, რომ  ლარის კურსზე სერიოზულად ზემოქმედებს წმინდა ფულადი ნაკადების დისბალანსი, რაც საგადამხდელო ბალანსის დეფიციტის მაღალი მაჩვენებლის შედეგია. ის გასული წლის მიხედვით 13%–ს აღემატებოდა. რამდენად არის ეკონომიკური პოლიტიკა ამ დისბალანსის შემცირებაზე ორიენტირებული?


გიორგი ცუცქირიძე: საგადამხდელო ბალანსის ყველაზე მნიშვნელოვანი მდგენელი მიმდინარე ანგარიშია, რომელიც  მოიცავს საქონლითა და მომსახურებით ვაჭრობის, ასევე  შემოსავლების და ტრანსფერების მუხლებს. აქვე მსურს აღვნიშნო, რომ სწორედ მიმდინარე ანგარიშის თანაფარდობა მთლიან შიდა პროდუქტთან ითვლება ეკონომიკის შეფასების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ინდიკატორად და არანაკლებ თუნდაც სავაჭრო ბალანსის. რადგან მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტზეა საუბარია, მსურს აღვნიშნო, რომ ყველაზე დიდი დეფიციტი 2008 წელს გვქონდა, როდესაც მიმდინარე ანგარიშის თანაფარდობა მშპ-სთან უარყოფით მაჩვენებელში -23% იყო. შემდეგ წლებში დეფიციტი შემცირდა, თუმცა 2011 წლიდან მოყოლებული -10-12%-ის ფარგლებში მერყეობდა, თუ არ ჩავთვლით 2013 წელს, როდესაც დეფიციტი ისტორიულ მინიმუმამდე -5.8%-მდე შემცირდა. შედარებისათვის აღვნიშნავ, რომ ევროზონის ქვეყნებში მიმდინარე ანგარიშის მაჩვენებელი პროფიციტურია და,  შესაბამისად, თანაფარდობა მშპ-სთან, ხოლო ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს შვეიცარიას +11%, გერმანიას და ჰოლანდიას +8.30%. სამაგიეროდ, ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა დიდი ბრიტანეთი, მიმდინარე ანგარიში დეფიციტურია და მისი მაჩვენებელი ურყოფითია – მშპ-ის -4.4%-ს, ხოლო კვიპროსში -5,2%, ბონია-ჰერცოგოვინაში -4,55, თურქეთში -3.8%-ს შეადგენს.


როდესაც ქვეყნის მიმდინარე ანგარიში დეფიციტურია, ანუ თუ გაცილებით მეტი ვალუტა გადის ქვეყნიდან, ვიდრე შემოდის, ეს დანაკლისი ფინანსური ანგარიშით იფარება, რომელიც ინვესტიციებით, ვალის ზრდით ან ვალუტის რეზერვების შემცირებით ბალანსდება. ზოგადად მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის მაღალი მაჩვენებელი არის გამოწვეული სავაჭრო ბალანსის უარყოფითი ტენდენციიდან, როდესაც ექსპორტი, როგორც საქონლის, ასევე მომსახურების ვერ ახდენს იმპორტის ზრდის ტემპების დაბალანსებას. სწორედ მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის მაღალი მაჩვენებლის შემცირება და მონეტარული პოლიტიკის ინსტრუმენტების ეფექტიანობის გაზრდა გახდა ლარიზაციის სამთავრობო სტრატეგიის ამოსავალი წერტილი. ჩვენ ვხედავთ, რომ სწორედ ლარიზაციის პოლიტიკის შედეგად, წლის დასაწყისიდან არა მხოლოდ სესხებზეა დოლარიზაციის მაჩვენებელი შემცირებული, არამედ დეპოზიტებზეც (რაც არის ბანკებისათვის რესურსირების მთავარი წყარო) და გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 6 პროცენტული პუნქტით შემცირდა -70%–დან  64%-მდე.


2017 წლის ორ კვარტალში, გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით, მიმდინარე ანგარიშის წმინდა ცვლილებამ (შემომავალი და გამავალი ნაკადების სხვაობა) 201 მლნ აშშ დოლარი შეადგინა. გასული წლის ანალოგიურ პერიოდში მიმდინარე ანაგარიშის დეფიციტი 848. 8 მლნ დოლარი იყო, წელს პირველ ორ კვარტალში დეფიციტი 648.7 მლნ დოლარია. ნიშანდობლივია, რომ მიმდინარე წლის მეორე კვარტალში გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით დეფიციტი შემცირებულია176 მლნ აშშ დოლარით.


ასევე მსურს აღვნიშნო, რომ საქართველომ მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტმა 2017 წლის მეორე კვარტალში -277.96 მლნ აშშ დოლარი შეადგინა, რაც ნაკლებია გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით (453.56 მლნ აშშ დოლარი) და რაც ნიშანდობლივია, 2014 წლის სექტემბრიდან ეს არის მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის ყველაზე დაბალი ნიშნული.


მართალია, ჩვენ არა გვაქვს საგადამხდელო ბალანსის მე-3 კვარტლის მონაცემები, რომელიც მოგვიანებით გამოქვეყნდება და როგორც უკვე აღვნიშნე, ტრადიციულად, ყველაზე მეტად დეფიციტი სწორედ მე-3 კვარტალში მცირდება. შესაბამისად, ამ თვალსაზრისითაც მეტად დამაიმედებელია სავაჭრო ბალანსი. 2017 წლის სექტემბერში საქართველოს სავაჭრო ბალანსის დეფიციტი 4.3 პროცენტით შემცირდა 427.3 მლნ აშშ დოლარი შეადგინა, რაც ნაკლებია გასული წლის იმავე პერიოდთან შედარებით, როცა მისი მაჩვენებელი 446.5 მლნ აშშ დოლარი იყო. ეს იყო ყველაზე დაბალი სავაჭრო დეფიციტი ივნისის შემდეგ, რადგან ექსპორტის ზრდა უფრო მეტია, ვიდრე იმპორტის. წინასწარი მონაცემებით, ექსპორტი 27.2 პროცენტით გაიზარდა 257.5 მლნ აშშ დოლარით, ხოლო იმპორტი მხოლოდ 5.5 პროცენტით გაიზარდა და 648.9 მლნ აშშ დოლარი შეადგინა. ამასთან, იანვარ-სექტემბრის მდგომარეობით, სავაჭრო ბალანსის მთლიანმა დეფიციტმა 3,686.9 მილიონ აშშ დოლარი შეადგინა, რაც 2016 წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით (3,727.3 მლნ აშშ დოლარი) ნაკლებია.


მიმაჩნია, რომ ლარის მკვეთრი გაუფასურება მოსალოდნელი არ არის. ფუნდამენტური ეკონომიკური ფაქტორები (ექსპორტის და ფულადი გზავნილების მაჩვენებელი) გაზრდილია და პესიმიზმის საფუძველს არ იძლევა, მით უმეტეს, ასეთი დაბალანსებული და ეფექტური მონეტარული და ფისკალური პოლიტიკა, არასდროს გვქონია.


სხვა სიახლეები