• Ƀ/$

ექსპერტის თქმით, დღეს ლარი წონასწორობის ახალ წერტილს ეძებს

13 ნოემბერი 12:47, 2017 წელი | ფინანსები

რამდენად ზემოქმედებს ლარის კურსზე გაზრდილი ფულის მასა და რამდენად ეფექტურია ბანკებისათვის სალარე რესურების მიწოდების არსებული პრაქტიკა – ამ თემაზე M2B ბანკების ასოციაციის დირექტორს გიორგი ცუცქირიძეს ესაუბრა.

M2B: ექსპერტთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ლარის კურსზე არა უარყოფითი მოლოდინები, არამედ გაზრდილი ფულის მასა ზემოქმედებს, რაც, პირველ რიგში, კომერციული ბანკებისათვის სალარე რესურსების მიწოდებას გულისხმობს. რამდენად არის ლარის ურსის გაუფასურება რეფინანსირების სესხებზე დამოკიდებული?


გიორგი ცუცქირიძე: მიმაჩნია, რომ ეს თემა უტრირებულია იმდენად, რამდენადაც საკმარისია, ლარი გაუფასურდეს და მისი წინ წამოწევაც ავტომატურად ხდება. რეფინანსირების სესხების მოცულობა წლის განმავლობაში იცვლება, მაგრამ წლის პირველ ნახევარში მისი ზრდისას აქტუალური არ გამხდარა, მიუხედავად იმისა, რომ ლარი მყარდებოდა.


ახლა რეფინანსირების თემას ხაზინის მიერ ბანკებში განთავსებული დეპოზიტების საკითხიც დაემატა, თითქოს ამ პრაქტიკის დანერგვამ შეუწყო ხელი ლარის მორიგ გაუფასურებას. რეფინანსირების სესხების მოცულობა გასული წლის ბოლოდან მოყოლებული წლის პირველ ნახევარში 1, 3 მლრდ ლარის ფარგლებში იყო და ყველაზე მაღალ ნიშნულს 1, 6 მლრდ ლარს აპრილში მიაღწია, ხოლო ივნისში 1,324 მლრდ ლარი იყო. რეფინანსირების სესხების მოცულობის ზრდა მოსალოდნელი იყო, რადგან წლის დასაწყისიდან ძალაში შევიდა ლარიზაციის სტრატეგია, რამაც ბუნებრივია, გაზარდა მოთხოვნა სალარე რესურსებზე. აღსანიშნავია, რომ ეს სწორედ ის პერიოდებია, როდესაც ლარი  აშშ დოლართან მიმართებაში არა თუ გაუფასურების, არამედ გამყარების ტრენდშია ანუ ფულის მასის ზრდის ნეგატიური ზემოქმედება სავალუტო კურსზე არ ყოფილა.


მოგეხსენებათ ხაზინამ სადეპოზიტო აუქციონები, რომელიც საჯარო ფინანსების რეფორმის ფარგლებში ხორციელდება,  ივლისის დასაწყისში  დაიწყო. მსურს ავღნიშნო, რომ ამ ტიპის აუქციონების მიზანია ერთის მხრივ სახელმწიფო ბიუჯეტში დამატებითი შემოსავლების მობილიზება და მეორეს მხრივ, საბანკო სექტორისთვის ლიკვიდური ფულადი რესურსის მიწოდება ეროვნულ ვალუტაში, სახაზინო სამსახურის 3 თვიანი ვადიანობის, უზრუნველყოფილი დეპოზიტის აუქციონებზე გამოტანილი დეპოზიტის თანხის საერთო მოცულობა  50 მილიონი ლარია. 


თუ რეფინანსირების სესხების ვადიანობა არის შედარებით მოკლევადიანი ორ კვირამდე, ხოლო სადეპოზიტო აუქციონები 3 თვიანია და ვადიანობის დაგრძელებით, კომერციული ბანკების ლიკვიდობის მართვის მექანიზმების ხელშეწყობას და გაუმჯობესებას ემსახურება.


შესაბამისად, წლის მეორე ნახევარში სახაზინო დეპოზიტების მოცულობის ზრდაც ბუნებრივი იყო, რეფინანსირების სესხებთან შედარებით მაღალი ვადიანობიდან გამომდინარე, ეს ახალი ინსტრუმენტი საკმაოდ მიმზიდველი აღმოჩნდა ბანკებისათვის და გასაკვირი სულაც არ არის, რომ  პირველ ცხრა თვეში, 630 მლნ ლარს მიაღწია. სამაგიეროდ, რეფინანსირების სესხების მოცულობა ეტაპობრივად მცირდებოდა  და სექტემბერში 880 მლნ-1 მლრდ ლარის ფარგლებში მერყეობდა, ანუ რეალურად კომერციული ბანკების ჯამური დავალიანების მოცულობა პრაქტიკულად იგივე მაჩვენებელზე დარჩა. ამასთან აღსანიშნავია, რომ ივლისის დასაწყისში საბანკო სექტორის დავალიანება რეფინანსირების სესხების თვალსაზრისით ფულის ფართე M2 აგრეგატის  23 % იყო, ხოლო თუნდაც ნოემბრის მდგომარეობით, როგორც რეფინანსირების სესხების, ასევე სადეპოზიტო აუქციონებზე განთავსებული სახსრების მიხედვით,  მისი მაჩვენებელი კიდევ უფრო ნაკლები იყო და M2 აგრეგატის  21 %  შეადგინა;


მიმაჩნია, რომ ამ პრაქტიკამ მთლიანად გაამართლა, რაც უფრო მეტი ლიკვიდობის მართვის მექანიზმი იქნება გამოყენებული, მით უფრო შემცირდება ლიკვიდობის რისკები საბანკო სექტორში, რომელიც სისტემის სტაბილურობის თვალსაზრისით უმნიშვნელოვანესია და ეგზისტენციალურ ხასიათსაც კი ატარებს.


ხაზინის რეფორმა ასევე უნდა განვიხილოთ, კომერციული ბანკებისათვის ლიკვიდობის მართვის ახალი მეთოდოლოგიის ფარგლებში. ნიშანდობლივია, რომ მიმდინარე წლის სექტემბრიდან  ბაზელ III-ის რეფორმის ფარგლებში ძალაში შევიდა კომერციული ბანკებისათვის ლიკვიდობის გადაფარვის კოეფიციენტი(LCR), რაც წარმოადგენს მოკლევადიანი (30 დღემდე) ლიკვიდობის მართვის მეტად ეფექტურ მიდგომას და ლიკვიდობის რისკების უფრო სრულყოფილი იდენტიფიკაციის და კონტროლის საშუალებას იძლევა, რადგან  მანამდე მოქმედი ლიკვიდობის კოეფიციენტისაგან განსხვავებით, ითვალისწინებს „გადინებისა“ და „შემოდინების“ განსხვავებულ მაჩვენებლებს, ვალდებულებებისა და აქტივების სხვადასხვა ტიპების მიხედვით.


ეს მომენტი არის ძალზე მნიშვნელოვანი, რადგან იგი  ითვალისწინებს, ქართული საბანკო სისტემის დამახასიათებელ ისეთ მნიშვნელოვან სპეციფიკას, როგორიც არის ვალდებულებების მაღალი კონცენტრაცია, არარეზიდენტების დეპოზიტების და საპროცენტო ხასიათის მიმდინარე ანგარიშების მაღალი წილი, რაც ზემოქმედებს როგორც ლიკვიდობის მაჩვენებლებზე, ასევე მაღალი საგარეო ვალდებულებების სიდიდიდან გამომდინარე, სავალუტო კურსზე. აქვე ავღნიშნავ, რომ ლიკვიდურად ითვლება კომერციული ბანკების მიერ ეროვნულ ბანკში განთავსებული უცხოურ ვალუტის მინიმალური სავალდებულო რეზერვების 75 პროცენტი, ხოლო ლარით - 100 პროცენტი და რომელიც დაიანგარიშება მიმოქცევაში მყოფი ნაღდი ფულის ბაზაში.


M2B: რამდენად ეთანხმებით მოსაზრებას, რომ სალარე რესუსების მიწოდება აზარმაცებს კომერციულ ბანკებს, ხოლო მიწოდების მოცულობის შემცირებით შემცირდება მიმოქცევაში არსებული ფულის მასა, ხოლო ბანკებს მოუწევთ უცხოური ვალუტის გაყიდვა, რაც, საბოლოო ჯამში, ლარის სტაბილურობას უზრუნველყოფს?


გიორგი ცუქცირიძე: რაც შეეხება უშულოდ ბანკების მხრიდან სალარე რესურსების მომგებიან „გამოყენებას“ ანუ მათ „გაზარმაცებას“. ძალზე საინტერესო სურათს იძლევა გასული და მიმდინარე წლების აგვისტო-სექტემბერში კომერციული ბანკების მიერ, უცხოური ვალუტის ყიდვა-გაყიდვის ნეტო მაჩვენებელი. 2016 წელს ბანკებიდან შესყიდული იქნა 2.810 მლნ აშშ დოლარი, ხოლო იმავე პერიოდში ბანკებმა გაყიდეს 3. 061 მლნ აშშ დოლარი ანუ ნეტო ბალანსმა შეადგინა მინუს 280 მლნ აშშ დოლარი; საინტერესოა, რომ გაყიდული ვალუტიდან ყველაზე მეტი ხვედრითი წილი მოდის არარეზიდენტ ბანკებზე-1,7 მლრდ აშშ დოლარი, დანარჩენი იურიდიული და ფიზიკური პირების მომსახურებაზე წავიდა. კერძოდ,  ფიზიკური პირებზე-237,345  მლნ აშშ დოლარი და იურიდიულ პირებიზე-797,821 მლნ აშშ დოლარი, სულ ჯამში -1,035 მლრდ აშშ დოლარი.   


ახლა ვნახოთ რა სიტუაცია იყო მიმდინარე წლის აგვისტო-სექტემბერში. კომერციულმა ბანკებმა შეიძინეს 1, 917 მლრდ აშშ დოლარი, ხოლო გაყიდეს 2,066 მლრდ აშშ დოლარი, შესაბამისად, ნეტო არის მინუს 136 მლნ აშშ დოლარი, ნაკლები ვიდრე შარშან და რაც ნიშანდობლივია არარეზიდენტ ბანკებზე მოდის მხოლოდ 384 მლნ აშშ დოლარი. შესაბამისად, გაყიდული ვალუტის მნიშვნელოვანი წილი იურიდიული და ფიზიკური პირების მომსახურებაზე წავიდა.


როგორც ვხედავთ, თუ 2016 წელს ვალდებულებების მომსახურების სიმძიმე კომ. ბანკების საგარეო ვალდებულებებზე წავიდა, წელს ამავე პერიოდში ფიზიკური(347,461  მლნ აშშ დოლარი) და იურიდიული( 1,018,077 მლნ აშშ დოლარი)  პირების მომსახურებაზე 1,365 მლრდ აშშ დოლარია დახარჯული, რაც გასულ წელთან შედარებით  მთელი 330 მლნ აშშ დოლარით მეტია და გაზრდილია როგორც ფიზიკური პირების, ასევე განსაკუთრებით იურიდიული პირების მიერ უცხოური ვალუტის ყიდვის მაჩვენებელი და რაც არანაკლებ ნიშანდობლივია, სექტემბრის თვეში, კიდევ უფრო გაზრდილია აგვისტოსთან შედარებით.


როდესაც ჩვენ ვსაუბრობთ უარყოფით მოლოდინებზე, იგი დაკავშირებულია წარმოდგენებთან კურსის მოსალოდნელ გაუფასურებაზე, ჩვენ შემთხვევაში ზაფხულის მიწურულს, ტურისტული ნაკადების მოსალოდნელ შემცირებასთან და როდესაც ფიზიკური და იურიდიული პირები ლარის მოსალოდნელი გაუფასურების შიშით, წინასწარ იწყებენ უცხოური ვალუტის შეძენას, მიუხედავად იმ პერიოდში ამის საჭიროებისა. ეს მოლოდინი აისახება გაზრდილ მოთხოვნაში, რაც ლარის კურსზე ახდენს ნეგატიურ ზეგავლენას, მიუხედავად თუნდაც იმ პერიოდში ფუნდამენტური ეკონომიკური ფაქტორების დადებითი კორელაციისა. შემთხვევითი არ არის, რომ რეალურად ეს პროცესი აგვისტოს მეორე ნახევრიდან დაიწყო, როდეც კურსიც შედარებით დაბალი და შეძენის  თვალსაზრისით მომგებიანი იყო.


დღეს ჩვენ ვხედავთ  სწორედ ამ მოლოდინების ნეგატიურ გავლენებს ბაზარზე მიუხედავად იმისა, რომ გაუმჯობესებულია საგადამხდელო ბალანსი და ქვეყნიდანაც გასული წლის  სექტემბერთან  მიმართებაში, უცხოური ვალუტის ნაკლები წმინდა გადინება გვქონდა.


აქედან გამომდინარე, ეს მონაცემებიც ადასტურებს, რომ ფულის მასის ზრდის ნეგატიური ზემოქმედება სავალუტო კურსზე არ ყოფილა, დღეს სავალუტო ბაზრის სტაბილიზაცია დაწყებულია, ეკონომიკური ზრდის მაღალი მაჩვენებელი(საშუალო წლიური-4,7, სექტემბერში 5%) და განვლილ ცხრა თვეში,  წინა წელთან შედარებით, საგადამხდელო ბალანსის გაუმჯობესებული დინამიკა, პოზიტიური  მოლოდინების საფუძველს იძლევა. დღეს ლარი  წონასწორობის ახალ წერტილს ეძებს.


სხვა სიახლეები