• Ƀ/$

ვალების ეკონომიკის მანკიერი წრიდან გასვლის რეცეპტი

6 აპრილი 14:25 | ფინანსები

ექსპერტს საბანკო საკითხებში გიორგი ცუცქირიძეს მიაჩნია, რომ სებ–ის პრეზიდენტის კობა გვენეტაძის პარლამენტში გამოსვლა იყო ობიექტური და პროფესიონალური შეფასება იმ სიტუაციისა, რამაც "ჭარბვალიანობის" პრობლემამდე მიგვიყვანა.

საბანკო და საფინანსო საკითხებში ექსპერტი, პროფესორი გიორგი ცუცქირიძე ამ საკითხზე სოციალურ ქსელში ვრცელ პოსტს აქვეყნებს:


„მისი (სებ–ის პრეზიდენტი კობა გვენეტაძე – რედ.) გამოსვლის კონტექსტი იყო საკმაოდ კრიტიკული, რაც მხოლოდ მისასალმებელია. ის შეეხო რა ე.წ. "მტაცებლური დაკრედიტების" ნეგატიურ შედეგებს, არ მოერიდა წამყვანი ბანკების კრიტიკას და აჩვენა ის რეალობა, რამაც საცალო დაკრედიტების ექსპანსიამდე და ჭარბვალიანობის პრობლემებამდე მიგვიყვანა.


ჩემის მხრივ დავძენ, რომ ამ ჭარბვალიანობის პრობლემა აისახა საკრედიტო პორთფელის სტრუქტურაშიც, როდესაც საცალო დაკრედიტების ექსპანსიის შედეგად, თუნდაც ბოლო 3 წლის ჭრილში, ბიზნეს დაკრედიტების ზრდის ტემპები საცალო დაკრედიტებასთან შედარებით ყოველწლიურად მცირდებოდა და გასული წლის მიხედვით 2.5 ჯერ ჩამორჩებოდა სამომხმარებლო დაკრედიტების ტემპებს, ხოლო წამყვანი 2 ბანკის პორტფელის და შესაბამისად შემოსავლების დიდი ნაწილიც (საშუალოდ 70%-მდე), სწორედ საცალო სესხების გაზრდილ ხვედრით წილზე მოდიოდა. ცალკე საკითხია მისი მოსალოდნელი სოციალური მდგენელი და ჩვენ გავიგეთ, რომ გარდა იმ 700 ათასი მოქალაქისა, რომლებიც უკვე გადახდისუუნარო აღმოჩნდნენ, დღესაც ასიათასობით ადამიანს მათ შემოსავალთან შედარებით არაადეკვატურად მაღალი სესხები გააჩნიათ!


შედარებისათვის, 2015 წლამდე ეს პროპორცია დაახლოებით თანაბარი და გაცილებით დაბალანსებული იყო ანუ რეალურად მივიღეთ ერთის მხრივ გაცილებით მაღალრისკიანი საკრედიტო პორთფელი და მეორეს მხრივ, საკრედიტო რესურსების დიდი ნაწილის სამომხმარებლო დაკრედიტების კუთხით გადანაწილება, ბიზნეს დაკრედიტების შემცირების ფონზე. მთავარი პრობლემაც სწორედ ეს იყო და არის ჯერ-ჯერობით დღესაც!


გარდა ამისა, საკრედიტო ექსპანსიის ზე-მაღალი ტემპებისას, როდესაც დაკრედიტების წლიური ზრდის მაჩვენებელი 5 ჯერ აღემატება მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდის ტემპებს, მაღალ სისტემურ და სოციალურ რისკებსაც წარმოშობს, მიუხედავად იმისა, რომ საკრედიტო დანაკარგები შეიძლება მაღალი სულაც არ იყოს. სწორედ ეს არის ძალზე მნიშვნელოვანი ინდიკატორი. სამწუხაროდ, ზოგიერთი ექსპერტი ამ ნაწილშია ჩაციკლული, როდესაც ჭარბვალიანობის პრობლემის ზედმეტად აქტუალობაზე, ან სულაც ამ პრობლემის არ არასებობაზე აკეთებენ აქცენტებს.


ამის შედეგია, რომ ასობით ათას ადამიანს მის შემოსავალთან შედარებით არაადეკვატურად მაღალი სესხები გააჩნიათ. შედარებისათვის, აშშ-ში და ევროპის ქვეყნებშიც კი, სადაც საკრედიტოდ დაბანდებების ზრდის მაჩვენებელი მშპ-ის ზრდასთან შედარებით მაღალი, მაგრამ ჩვენთან შედარებით გაცილებით დაბალი იყო (საკრედიტო დაბანდების ზრდის ტემპები მშპ-ისზრდის ტემპებს მაქსიმუმ 2-ჯერ აღემატებოდა), ხოლო ამავდროულად საკრედიტო დანაკარგებიც არ იყო მაღალი, გადახდისუნარიანობის ანალიზის გარეშე გაცემულმა სესხებმა მოკლევადიან პერიოდში ეკონომიკის მაღალ ზრდას კი შეუწყო ხელი, მაგრამ შედარებით გრძელვადიან მოცემულობაში მივიღეთ ფინანსური კრიზისი 2007-2008 წლებში, რომელიც აშშ-ის იპოთეკური ბაზრის შოკით დაიწყო და გადავიდა აშშ-ის და ევროპის ქვეყნების ეკონომიკებზე.


დაკრედიტების ტემპის შემცირება


რაც შეეხება დაკრედიტების ტემპების შემცირებას. აქაც მკვიდრდება აზრი, თითქოს საბანკო სექტორში დაკრედიტება მნიშვნელოვნად არის შემცირებული, რამაც მთლიანად ეკონომიკაზე შეიძლება ნეგატიური ზეგავლენა იქონიოს. ნებისმიერი სახის, მით უმეტეს საბანკო სექტორში ამ სახის რეფორმა, ბუნებრივია, მოკლევადიან პერიოდში გარკვეულწილად აისახება დაკრედიტების ტემპების შემცირებაზე, მაგრამ ის, რომ რგულაციების შემოღებიდან 3 თვის თავზე სიტუაცია კრიტიკულია, არის თითიდან გამოწოვილი და ცალკეული ექსპერტების, არასამთავრობო ორგანიზაციების და ინტერესთა ჯგუფების მიერ არის დიდწილად ორკესტრირებული.


საკრედიტო პორტფელის ზრდის დინამიკის შესახებ


ზოგადად საერთო ტენდენციის და რეგულაციის ზეგავლენის ეფექტის გაცილებით ობიექტურად შესაფასებლად ერთი წელი უნდა გავიდეს, სულ მცირე 6 თვე, ანუ 2 კვარტალი მაინც არის საჭირო ზოგადი ტენდენციის გასაანალიზებლად. რომელ კატასტროფაზე ან თუნდაც იპოთეკური ბაზრის ჩამოშლაზეა საუბარი, როდესაც თუნდაც 1–ლი აპრილის მდგომარებით, გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით, მართალია გაცვლითი კურსის ეფექტის გარშე, საკრედიტო პორთფელი გაზრდილია 20%-ით, რაც თუნდაც გასული 3 წლის ანალოგიურ მაჩვენებლებზე ნაკლები არ არის. მაგრამ რაც ყველაზე ნიშანდობლივია, საკრედიტო პორტფელში მშენებლობის დაკრედიტება 26%-ით, შინამეურნეობებზე გაცემული უზრუნველყოფილი სესხების მოცულობა კი სარეკორდო 32%-ით არის გაზრდილი, რაც დოლარიზაციის მაჩვენებლის გათვალისწინებით, გაცვლითი კურსის ეფექტსაც თუ გამოვრიცხავთ, მაინც მაღალი, საშუალოდ 18% და 25% იქნება! რაც შეეხება ბიზნეს სესხებს, ზრდა შედარებით მოკრძალებულია და გაცვლითი კურსის ეფექტის გარეშე 16%-ს, ხოლო გაცვლითი კურსის ეფექტით 8-9% იქნება.


ერთადერთი მნიშვნელოვანი შემცირება არის სამომხმარებლო სესხების ნაწილში, სადაც გარდა არაუზრუნველყოფილი სამომხმარებლო, ანუ შედარებით მცირე სესხებისა, გადის განვადებები. გაცვლითი კურსის ეფექტის გარეშე ზრდა 0.2%-ია. მართალია, ამ ეფექტის გარეშე უარყოფითიც კი გამოვა, მაგრამ ეს ვარდნა ისედაც მოსალოდნელი იყო.


ბუნებრივია, რგულაციებმა ამ მიმართულებით შექმნა პრობლემებიც, განაკუთრებით სავაჭრო ქსელებისათვის, მაგრამ როგორც ბანკებს, ასევე მათაც მოუწევთ ბიზნეს მოდელების გადაწყობა. მაგრამ, არ მიმაჩნია სერიოზულ და გადაუჭრელ პრობლემად, მიუხედავად იმისა, რომ ბანკებს მოუწიათ სერვის ცენტრების ნაწილის დახურვა და ლომბარდების და მისო-ების ნაწილიც გავიდა ბაზრიდან.


ჩვენ უკვე ვიგებთ, რომ სავაჭრო ობიექტები, რომლებიც საყოფაცხოვრებო ტექნიკით განვადებების პრაქტიკას იყენებდნენ, ნელ-ნელა გადადიან შიდა განვადებების ახალ ბიზნეს მოდელებზე.


თუ ჩვენ გვსურს ეკონომიკის გრძელვადიანი სწრაფი ზრდა, რაც დასაქმების და შემოსავლების ზრდის წინაპირობაა, ჩვენ ერთხელ და სამუდამოდ უნდა გამოვიდეთ ვალების ეკონომიკის ამ მანკიერი წრიდან.


კობა გვენეტაძის საპარლამებტო გამოსვლაც ამ თვალსაზრისით არის მნიშნელოვანი და ეს რეგულაციებიც ამ მიზანს ემსახურება“, – წერს გიორგი ცუცქირიძე.


სხვა სიახლეები