• Ƀ/$

ექსპერტი: საგარეო ვალის ზეგავლენა წლის მეორე ნახევარში შემცირდება

5 ივნისი 16:41 | ფინანსები

საბანკო ექსპერტი გიორგი ცუცქირიძე საქართველოს საგარეო ვალის შესახებ ფეისბუქპოსტს აქვეყნებს და ეკონომიკაზე მისი გავლენის შემცირებას ვარაუდობს. 

დღეს ქვეყნის მთლიანი საგარეო ვალი, 2018 წლის მიხედვით არის 17,7 მლრდ აშშ დოლარი, მართალია, ბოლო 3 წელიწადში საგარეო ვალი გაიზარდა 12 %-ით, მაგრამ გაცილებით მნიშვნელოვანია თუ როგორია ვალის და მშპ-ის თანაფარდობა. 2018 წელს მისი მაჩვენებელი 109 %-ს შეადგენდა, ხოლო 2016 წელს ანალოგიური მაჩვენებელი ცოტა მეტი 110 % იყო. ზოგადად, მშპ-ზე მეტი ვალი ითვლება არასასურველად და არარეკომენდირებულად, თუმცა არა კატასტროფულად. ქვეყნების ნაწილის საგარეო ვალის ფარდობა მშპ-სთან არა თუ 200 %, არამედ 500 %-საც კი აღწევს; მაგალითისათვის აშშ-ის საგარეო ვალის ფარდობა მშპ -სთან არის 115 %, დიდი ბრიტანეთის-313 %, შვეიცარია-269 %, საბერძნეთი-228 %, საფრანგეთის -213 %, გერმანია- 143 %, ნიდერლანდები-522 %, კვიპროსი-597 % და ა.შ. არიან ქვეყნები რომელთა საგარეო ვალი გაცილებით ნაკლებია. მაგალითად, ინდონეზიასა და ტაილანდში მისი მაჩვენებელი 33 %-ია, ხოლო ისეთ ქვეყნებში როგორიცაა სოლომონის კუნძულები ან მსგავსი ეკონომიკის ქვეყნები სულაც 0 თან ახლოსაა, რეგიონის ქვეყნებში თურქეთში საგარეო ვალის ფარდობა მშპ-სთან არის 53 %, უკრაინაში-122%, სასომხეთი და მოლდოვა-97 %, აზერბაიჯანში-21,8 %-ია. აქედან გამომდინარე, მხოლოდ საგარეო ვალის მშპ-სთან თანაფარდობით ან მისი მაღალი მაჩვენებლით დასკვნების გამოტანა არასწორია. ყველა ქვეყანა საკუთარი მოთხოვნილებიდან გამოდის. ბუნებრივია, არც უფრო მაღალია ვალის სიდიდე მით უფრო მეტი თანხაა გასასტუმრებელი, მაგრამ როგორც წესი საგარეო ვალის დიდი ნაწილი გრძელვადიანი და დაბალპროცენტია ანუ მისი ზეგავლენა გასტუმრებაზე არის სხვადასხვა წლებზე გადანაწილებული.


რამდენად მოქმედებს საგარეო ვალი სავალუტო კურსზე? ქართული ეკონომიკის მთავარ პრობლემად დღეს ჯერ კიდევ მაღალი საგარეო მოწყვლადობა ითვლება. მაღალი დოლარიზაციის პირობებში, სავალუტო კურსზე მოქმედებს ერთის მხრივ იმპორტის დაფინანსება და მეორეს მხრივ საგარეო ვალი. იმპორტის დაფინანსებისაგან განსხვავებით, რაც პერიოდულად აქ ლარში რეალიზებული საიმპორტო საქონლის უცხოურ ვალუტაში კონვერტაციით ანუ უცხოური ვალუტის გადინებით ხორციელდება, საგარეო ვალს განსხვავებული დატვირთვა აქვს. კერძოდ, როდესაც ვალი მიემართება ინფრასტრუქტურული პროექტების ან კაპიტალური აქტივების დაფინანსებისაკენ, მას აქვს გრძელვადიანი საინვესტიციო ხასიათი. სავალუტო კურსზეც სწორედ კონკრეტულ პერიოდებში ვალუტის შემოდინება-გადინების ეფექტი ახდენს ზეგავლენას. გრძელვადიან ვალს აქვს გაცილებით დადებითი ეფექტი, ვიდრე მოკლევადიან ვალს, რადგან შემოდნების დროს პოზიტიურად მოქმედებს სავალუტო ბალანსზე, რადგან მისი გასტუმრება არა ერთბაშად, როგორც ეს მოკლევადიანი ვალის დროს ხდება, არამედ ნაწილ-ნაწილდა უფრო დაბალ პროცენტში ხდება; აქედან გამომდინარე, პირველ რიგში თავად საგარეო ვალის სტრუქტურაა საინტერესო, თუ როგორია სავალუტო წმინდა შემოდინების მაჩვენებელი;


ახლა ვნახოთ თუ როგორია თავად ვალის სტრუქტურა. საგარეო ვალი უნდა დავყოთ ორ ნაწილად სახელმწიფო ვალი და კერძო კორპორაციების ვალი. დღეს სახელმწიფო ანუ სამთავრობო ვალი არის 5.4 მლრდ აშშ დოლარი რაც მშპ-ის 33.5 %, საიდანაც 98.6 % არის გრძელვადიანი, კომერციული ბანკების ვალი არის 4,27 მლრდ აშშ დოლარი ანუ მშპ-ის 16.4 %, სადაც გრძელვადიანი 69 %-ია, სხვა სექტორების დავლიანება 5,34 მლრდ აშშ დოლარს შეადგენს, რაც მშპ-ის 33 % და სადაც გრძელვადიანი ვალი არის 67.6 %, აქედან გამომდინარე საგარეო ვალის მნისვნელოვანი ნაწილი არის გრძელვადიანი;


რაც შეეხება ვალის დაფარვის გრაფიკს. მიმდინარე, 2019 წელს სულ გადასახდელია 3.9 მლრდ აშ დოლარის ვალი, თუ ამ ვალს კვარტალური გადახდის მიხედვით დავშლით ყველაზე მეტი პირველ ორ კვარტალშია გადასახდელია - 2,022 მლრდ აშშ დოლარი, მათ შორის კვარტალურად ყველაზე მეტი მეორე კვარტალში მოდის 1, 03 მლრდ აშშ დოლარი, ბოლო ორ კვარტალში 1.88 მლრდ აშშ დოლარი ანუ 143 მლნ აშშ დოლარით ნაკლები, მათ შორის კვარტალურადაც ყველაზე ნაკლები ბოლო მეოთხე კვარტალში-898 მლნ აშშ დოლარი იქნება გადასახდელი. თუ დავუშვებთ, რომ მისი სავარაუდო ზეგავლენა ლარის კურსზე, სხვა საგარეო ფაქტორებთან ერთად, სწორედ მეორე კვარტალში აისახა, წლის მეორე ნახევარში მისი ზეგავლენა გაცილებით ნაკლები იმ თვალსაზრისითაც იქნება, რომ შედარებით ნაკლები გადასახდელია სწორედ ტურისტული სეზონის დასრულების შემდეგ. ტურისტული სეზონის ზეგავლენა სავალუტო ბალანსზე რომ მნისვნელოვანია მიმდინარე წლის მონაცემებიც აჩვენებს, გასულ წელთან შედარებით 18 %-ით არის გაზრდილი მარტო პირველი კვარტლის მონაცემებით, რაც ამცირებს საგარეო შოკების ზეგავლენას სავალუტო კურსზე. გაისად, აღნიშნული ზეგავლენა კიდევ უფრო ნაკლები იქნება, სულ წლის განმავლობაში სავარაუდოდ გასასტუმრებელი 2.55 მლრდ აშშ დოლარი იქნება.


მთვარია თუ როგორია ქვეყნის წმინდა ექსპორტი და ინვესტიციების დინამიკა. ამიტომაც აქვს ადგილობრივი წარმოების მხარდამჭერ მიმდინარე და სამომავლო სახელმწიფო პროგრამებს დიდი მნიშვნელობა.


საქსტატის ბოლო ინფორმაციაც ამის დადასტურია. საწარმოთა ბრუნვის გაუმჯობესებული მაჩვენებლები, მიმდინარე წლის პირველი კვარტლის მიხედვით, გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით, 28 %-ით არის გაზრდილი, დიდწილად სწორედ ამ პროგრამების დამსახურებაა. ზრდის ტენდენციით ხასიათდება ბიზნეს სექტორის პროდუქციის გამოშვების მაჩვენებელიც, რაც 9.0 პროცენტით აღემატება გასული წლის შესაბამისი პერიოდის მაჩვენებელს, რაც მთავარია გასულ წლებთან შედარებით უფრო დაბალანსებულია მთლიან გამოშვებაში საშუალო და მცირე ბიზნესის ხვედრითი წილი- 2019 წლის I კვარტალში მთლიანი ბრუნვის 54.5 პროცენტი მოდის მსხვილ ბიზნესზე, 17.4 პროცენტი - საშუალოზე, ხოლო 28.1 პროცენტი - მცირე ბიზნესზე ნაწილდება.


სხვა სიახლეები