• Ƀ/$

ირანი სამხედრო–სტრატეგიულ გეგმებს, მასობრივ პროტესტსა და ამერიკულ სანქციებს შორის

ექსკლუზივი
19 ნოემბერი 11:43 | ინტერვიუ

საერთაშორისო ურთიერთობების მკვლევარი, ირანისტი ბაკო ხელაძე ირანში ყოფნის პერიოდს იხსენებს და მოგვითხრობს, როგორ მწიფდებოდა საყოველთაო პროტესტი ისლამურ რესპუბლიკაში.

„ირანში ჩემი ყოფნის პერიოდში, ზაფხულის შუა პერიოდში, დაახლოებით ივლისიდან იყო საუბარი ბენზინის ფასის მატებაზე. თუ მანამდე რეგულარი ღირდა დაახლოებით 10 000 რიალი, უნდა გამხდარიყო 15 000 რიალი, ხოლო პრემიუმი უნდა მომატებულიყო 20 000-25 000 რიალამდე“, – ამბობს M2B.GE-სთან საუბარში ბაკო ხელაძე.


მისივე თქმით, ზოგადად, ირანის ხელისუფლებას ასეთი მიდგომა აქვს: ადგილობრივი მთავრობა თავდაპირველად ჭორის დონეზე ავრცელებს კონკრეტულ საკითხს საზოგადოებაში და შემდგომ რეაქციას ელოდება. ამ კონკრეტულ საკითხზე რეაქცია, რა თქმა უნდა, იყო უარყოფითი. მოსახლეობა თავიდანვე ძალიან ღელავდა, ფიქრობდნენ პროდუქტების ზოგად გაძვირებაზე. გარდა ამისა, ირანი იმ ტიპის სახელმწიფოა, სადაც ავტომობილი თუ არ გყავს, პრაქტიკულად შეუძლებელია გადაადგილება. შესაბამისად, თითქმის ყველას ყავს სატრანსპორტო საშუალება.


„რეალურად რომ შევხედოთ, დიდად ფასები ბენზინზე არ მომატებულა, მაგრამ თუ გავითვალისწინებთ მათ ამჟამინდელ ეკონომიკურ მდგომარეობას, მცირეოდენი მატებაც კი დიდ გავლენას ახდენს და ეს აშშ-ის მიერ დაწესებული ეკონომიკური სანქციების ფონზე ხდება, – მოგვითხრობს ირანისტი. – ბენზინის ფასის მატებაზე მთავრობის მიდგომა იყო ანალოგიური, მათ არამხოლოდ მოსინჯეს ნიადაგი, არამედ საზოგადოება წინასაწარ შეამზადეს, რათა უკვე მიღებულ გადაწყვეტილებას შოკი არ გამოეწვია მოსახლეობაში. შესაბამისად ასე მოულოდნელად არ მომხდარა ბენზინზე თანხის აწევა“.


„შესაბამისად, ნოემბერში მოემატა ფასი ბენზინს და დაიწყო მასობრივი პროტესტიც, რადგან ამ დროს სტუდენტური ცხოვრება აქტიურია და საკმაოდ მარტივად ხდება ქუჩებში ხალხის მობილიზება. ირანში აქციები ძირითადად ამ დროს ხდება ხოლმე, – ამბობს ბაკო ხელაძე. – ზოგად ეკონომიკურ ვითარებას შედარებისთვის რომ შევხედოთ, 2018 წლის ბოლო სამი თვე, ახალ წლამდე, ირანში ვიმყოფებოდი და 2019 წლის ზაფხულთან შედარებით სიტუაცია ბევრად უარესი იყო, ხალხი კიდევ უფრო გაღარიბებულია და საერთოდ საუბარი იმაზე მიმდინარეობდა, რომ უამრავი საწარმო საქმიანობა, მაგალითად მანქანათმშენებლობა შეიძლება შეჩერებულიყო“.


M2B.GE – მოსალოდნელია თუ არა, რომ ირანის ხელისუფლება შეცვლის მიღებულ გადაწყვეტიელბას ბენზინის ფასთან დაკავშირებით?


– არ მგონია, რომ შეიცვალოს, რადგან ბენზინის ფასის მატება ახლა არ დაწყებულა. ეს იყო ჯერ კიდევ 90-იან წლებიდან და ნელნელა, ნაბიჯ-ნაბიჯ ამატებდნენ. წელს ზაფხულში ირანული ნავთობის ექსპორტი ისტორიულ მინიმუმზე იყო. ტრამპის გატარებული სანქციების გამო არავის სურს ირანთან საქმის დაჭერა, ეს ეხება არა მხოლოდ სახელმწიფოებს, არამედ კონკრეტულ კომპანიებსაც. ირანული ბაზრის გამო არავის სურს სხვა მსხვილი ბაზრები დაკარგოს და თავის ბიზნესს პრობლემები შეუქმნას.


შესაბამისად, რადგან ნავთობის ექსპორტმა იკლო, ხელისუფლებამ გადაწყვიტა, რომ ამ სფეროს გადასარჩენად საჭიროა შიგნიდან ამოიღონ თანხები და ბენზინის ფასი გაზარდეს.


რაც შეეხება ეფექტს, რომ ბენზინის გაძვირება ავტომატურად აისახება სხვა პროდუქციის ფასის მატებაზე, ეს ასე არ არის, რადგან სატრანსპორტო გადაზიდვები და მომსახურება ძირითადად დიზელზეა დამოკიდებული. დიზელი კი მიზერული ფასი ღირს, „ფაქტობრივად უფასო“ შეგვიძლია ვუწოდოთ.


ირანის ამჟამინდელი ეკონომიკური მდგომარეობა არ აძლევს მთავრობას საშუალებას, უარი თქვას ფასების ზრდაზე, რადგან უკანასკნელ შესაძლებლობებს არიან ჩაჭიდებულნი. ცდილობენ ყველა მხრიდან ამოიღონ თანხები, რადგან სახელისუფლებლო სისტემას დიდი ხარჯები აქვს. ირანი დიდი სახელმწიფოა, უდიდესი ბიუროკრატიით. გარდა ამისა, არ უნდა დაგვავიწყდეს მისი შეიარაღების მომსახურება. რამდენიმე საერთაშორისო კონფლიქტში მონაწილეობს და მათთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია თანხები და ის ფულადი რესურსები, რის ამოღებასაც ცდილობენ.


M2B.GE – რამდენად შეინარჩუნებს სიმყარეს ირანის ხელისუფლება და ემუქრება თუ არა მას გარე საფრთხეები?


– რაც შეეხება ამ საკითხს, ის პროცესები, რაც ლიბანში და ერაყში მიმდინარეობს, ზოგის აზრით არის რიგით მეორე „არაბული გაზაფხული“. ეს მოსაზრება მცდარია. ზემოხსენებულ ორ სახელმწიფოში ირანს უდიდესი გავლენა აქვს და იქ მიმდინარე პროცესები სწორედ თეირანის წინააღმდეგ არის მიმართული. მაგალითად ლიბანში წინ წამოიწია იმ საკითხმა, რომ ჩამოიშალოს ე.წ. სექტარიანული სამთავრობო სისტემა, ანუ შიიტური, სუნიტური და ქრისტიანული დაყოფა/კვოტირება აღარ ხდებოდეს სამთავრობო შტოებს შორის.


სისტემის ჩამოშლით გამოდის, რომ ორგანიზაცია „ჰეზბოლა“, რომელიც ამჟამად არამხოლოდ ყველაზე მნიშვნელოვან ძალად ითვლება ამ სახელმწიფოში, არამედ ირანის მძლავრი პარტნიორია რეგიონში,  ფაქტობრივად კარგავს გარანტირებულ პოზიციებს/პოსტებს ბეირუთში.


რაც შეეხება ერაყს, მიმდინარე ანტისამთავრობო გამოსვლები მას შემდეგ დაიწყო, რაც თანამდებობიდან გადააყენეს პროამერიკელი, სპეციალური ძალების გენერალი აბდულ ვაჰაბ ალ-საადი, რომელსაც კარგი ურთიერთობები არ ჰქონდა ამ ქვეყნის შიიტურ დაჯგუფებებთან და ზოგადად ირანის მიმართ დადებითად არ იყო განწყობილი. სწორედ ამის შემდეგ დაიწყო მასობრივი გამოსვლები „სოციალური პირობების გაუმჯობესების და სამართლიანობის მოთხოვნით“, რომელიც ბოლოს გადაიზარდა ლოზუნგში - „ირანელო დამპყრობლებო დატოვეთ ჩვენი ქვეყანა!“.


გარდა ამისა, ჩემი არაბი მეგობრებისგან ვიცი, რომ ერაყში, კონკრეტულად ბაღდადში მომხდარი დარბევისას, სპეცრაზმელები საუბრობდნენ არა არაბულ ენაზე, არამედ ირანულ ფარსზე. უკანასკნელ პერიოდში ძალიან წამოიწია ანტიირანული განწყობები ლიბანსა და ერაყში და ეს შემთხვევითი არ არის.


ზოგადად, ირანს თავის განსაკუთრებული სტრატეგია გააჩნია, რაც გულისხმობს იმას, რომ მნიშვნელოვანია რეგიონული უსაფრთხოების ე.წ. ჯაჭვის არსებობა, რომელიც იწყება ლიბანიდან, გრძელდება სირიაზე და სრულდება ერაყში. ეს არის მათთვის „ბუფერული ზონა“ დასავლეთისა და ისრაელისგან თავდასაცავად. მათ აქვთ მიდგომა, რომ, მაგალითად, თუ დაკარგავენ სირიას, ეს გავლენას იქონიებს მათზე და სრულად თუ დაკარგავენ ამ სახელწიფოთა ჯაჭვს, შესაძლოა დაკარგონ თეირანი. შესაბამისად, სიტუაცია სწორედ ამ სახელწიფოებშია არეული, რაც შემთხვევითი არ არის.


ინტერვიუერი: რატი ერისთავი, M2B.GE-ს ანალიტიკოსი.


სხვა სიახლეები

ექსკლუზივი