• Ƀ/$

რას გულისხმობს თურქეთ-სირიას შორის დადებული ე.წ. ადანას შეთანხმება

24 ოქტომბერი 13:27 | ანალიტიკა

1998 წელს თურქეთმა და სირიამ ქალაქ ადანაში ხელი მოაწერეს შეთანხმებას, რომელმაც მნიშვნელოვნად შეამცირა ორ სახელმწიფოს შორის არსებული დაძაბულობა.

ანკარა-დამასკოს შორის ურთიერთობები პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ გართულდა, მას შემდეგ რაც, უკვე დაშლილი ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში მყოფნა სირიამ, თურქეთთან საზღვრების დემარკაციის პროცესი დაიწყო.


1990-იან წლებში დაძაბულობამ პიკს მიაღწია, რადგან თურქეთის ხელისუფლებამ მდენარეებზე - ევფრატსა და ტიგროსზე უზარმაზარი კაშხლები ააგო (ეს მდინარეები სათავეს აღმოსავლეთ თურქეთში იღებენ და სირიის გავლით ერაყში მიედინებიან), რის გამოც სირიას წყლის საკმარისი ნაკადების მიწოდების საფრთხე დაემუქრა და პრობლემები წარმოეშვა მის სასოფლო-სამეურნეო რეგიონებს.


საპასუხოდ სირიის ხელისუფლებამ ქურთულ მარქსისტულ ჯგუფს, „ქურთისტანის მუშათა პარტიას“ (PKK), რომელიც თურქეთის შიგნით თავდასხმებს ახორციელებდა მხარდაჭერა გამოუცხადა.


ეგვიპტისა და ირანის შეუამავლობით შემდგარმა ადანას ხელშეკრულებამ დააკმაყოფილა თურქეთის მოთხოვნები, ოფიციალურ დამასკოს დაესრულებინა PKK-ს მხარდაჭერა, გამოეცხადებინა ისინი ტერორისტულ ორგანიზაციად და სირიის ტერიტორიიდან გაეძევებინა ჯგუფის ლიდერი აბდულა ოჯალანი. სირიის დატოვების შემდეგ, 1999 წელს ოჯალანი თურქულმა დაზვერვა შეიპყრო, მას მიესაჯა სამუდამო პატიმრობა და დღემდე სასჯელს თურქეთის საპყრობილეში იხდის.


ადანას ხელშეკრულებით ასევე გათვალისწინებულია, რომ თურქეთი და სირია თავს შეიკავებენ ისეთი ქმედებების განხორციელებისგან, რომელიც რისკის ქვეშ დააყენებს ერთმანეთის უსაფრთხოებას. მიუხედავად იმისა, რომ შეთანხმება ტექნიკურად ძალაშია, 2011 წელს დაწყებული სირიის ომის შემდეგ, ანკარამ ქვეყნიდან ბაშარ ასადის გაძევება მოითხოვა.


რუსეთმა, ასადის ძლიერი მოკავშირემ სამშაბათს, 22 ოქტომბერს სოჭში განაცხადა, რომ რუსულ-თურქული ურთიერთგაგების მემორანდუმი უნდა ეფუძნებოდეს ადანას შეთანხმებას.


სირიელი ანალიტიკოსების აზრით, ზემოხსენებულ განცხადებაში სერიოზული წინააღმდეგობებია.


ამასთან, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მევლუთ ჩავუშოღლუმ ოთხშაბათს, 23 ოქტომბერს განაცხადა, რომ ასადის მთავრობას არ აქვს შესაძლებლობა შეასრულოს ადანას შეთანხმება.


ადანას ხელშეკრულების თანახმად, თურქეთს აქვს უფლება სირიის საზღვრის შიგნით 5 კმ-მდე სიღრმეში (3 მილი) იბრძოლოს და დააკავოს PKK-ს მებრძოლები, მაგრამ მას სირიის ტერიტორიაზე დიდხანს დარჩენის უფლება არ აქვს.


„თუ სირია და თურქეთი არსებულ ვითარებაში ადანას ფორმულით იმოქმედებენ, ეს არ იქნება ანკარას ინტერესებში, რადგან იგი მნიშვნელოვნად ზღუდავს მათ სამხედრო ყოფნას და ამასთან აიძულებს აღიაროს ასადის რეჟიმი“ - განაცხადა კატარის პოლიტიკის კვლევების ცენტრის თანამშრომელმა, სირიელმა ანალიტიკოსმა ჯამალ ბარუთმა.


ბარუთის თქმით, თუ ორივე სახელმწიფო შეთანხმდება დაიცვან ადანას ხელშეკრულება ყოველგვარი ცვლილების გარეშე, ეს გაართულებს სირიის ხელისუფლების კავშირს ქურთ მებრძოლებთან. ამჟამად კი ისინი მოკავშირეები არიან თურქული სამხედრო კამპანიის საპასუხოდ ჩრდილოეთ სირიაში.


„თუ თურქეთი ადანას ფორმულას არ დაეყრდნობა, გამოდის, რომ ამჟამინდელი ოპერაცია პირდაპირი მეზობელი სახელმწიფოს სუვერენიტეტის წინააღმდეგ არის მიმართული. ამიტომ ანკარასთვის მნიშვნელოვანია გამოიყენოს ზემოხსენებული შეთანხმება, როგორ ოპერაციის იურიდიული დასაბუთება, რადგან 1998 წლის ხელშეკრულებით სირია ვალდებულია აღკვეთოს იმ ქურთი მებრძოლების მოქმედებები მის ტერიტორიაზე, რომლებიც თურქეთის წინააღმდეგ მოქმედებენ“ - განაცხადა სირიელმა ანალიტიკოსმა მაჰმუდ ალ-ჰამზამ.


ანალიტიკოსების მოსაზრებით, თურქეთმა სამხედრო ოპერაციის გაგრძელების გასაადვილებლად უნდა აღიაროს ასადის რეჟიმის ლეგიტიმურობა სირიაში.


რუსეთის განსხვავებული ინტერესები სირიაში


გასულ კვირას ასადის ძალები პირველად 2012 წლის შემდეგ შევიდნენ სტრატეგიულ ქალაქ მანბიჯში, ქურთულ „სირიის თავდაცვის ძალებთან“ (SDF) მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე, ერთობლივად გაეწიათ წინააღმდეგობა თურქული სამხედრო ოპერაციისთვის.


მას შემდეგ, რუსი ჯარისკაცები აქტიურად პატრულირებენ სირიისა და თურქეთის ჯარებს შორის ფრონტის წინა ხაზზე მანბიჯში, რომელიც დიდ სავაჭრო კომერციულ მარშრუტზე, M4 მაგისტრალზე მდებარეობს.


რუსული ოპოზიციური გაზეთის „ნოვაია გაზეტას“ ახლო აღმოსავლეთის კორესპონდენტის ვადიჰ ელ-ჰაიეკის თქმით, რუსეთისთვის თურქეთ-სირიის საზღვარი „მეორეხარისხოვანი საკითხია“ და მოსკოვის პრიორიტეტს მისი ჯარისკაცების უსაფრთხოება წარმოადგენს, ჩეჩენი შეიარაღებული მეამბოხეების თავდასხმებისგან თავდასაცავად.


 


„ათასობით ჩეჩენი და ზოგადად ჩრდილოეთ კავკასიელი გაემგზავრა სირიაში 2012 წლიდან, ISIL-ში გასაწევრიანებლად. ამჟამად ისინი ამბოხებულების ბოლო მთავარ ცენტრში, იდლიბში მყოფებიან. მ.წ. აპრილიდან რუსეთის და სირიის არმიის მთავარი სამიზნე სწორედ ეს ჩრდილო-დასავლეთ პროვინციაა. სოჭში შემდგარი რუსულ-თურქული შეხვედრის მთავარი პრინციპი იყო „quid pro quo” (ეს ამის სანაცვლოდ), ანუ რუსეთი ჩეჩენი მეამობეხეების განეიტრალების სანაცვლოდ თვალს დახუჭავს თურქეთის ყოფნაზე სირიის ჩრდილოეთში. მოსკოვი თვლის, რომ თუ ეს მებრძოლები მომავალში რუსეთში დაბრუნდებიან, მათ ექნებათ საკმარისი სამხედრო გამოცდილება ქვეყნის შიგნით ძალადობის და არასტაბილურობის წარმოსაშობად. კრემლი მზადაა უგულებელყოს მისი ალიანსი სირიასთან და თურქეთის თანამშრომლობა სირიის ოპოზიციურ ჯგუფებთან, რათა იმუშაოს ანკარასთან ზემოთ აღნიშნული მებრძოლების გასანეიტრალებლად“ - განაცხადა ვადიჰ ელ-ჰაიეკმა.


ავტორი: რატი ერისთავი, M2B-ს ანალიტიკოსი.


სხვა სიახლეები