• Ƀ/$

ლარის კურსის ზეგავლენა საკონვერსიო ოპერაციებზე და ინფლაციაზე ექსტრემალურ სიტუაციებში

9 ოქტომბერი 17:20 | ანალიტიკა

საქართველოში მოქმედი კომერციული ბანკების წმინდა მოგებამ მიმდინარე წლის პირველ რვა თვეში 553 მლნ ლარი შეადგინა, რაც გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 40 მლნ ლარით, ანუ 7.8%-ით მეტია.

ქართული ბანკების მოგება რომ ყოველწლიურად იზრდება, ეს ახალი ამბავი ნამდვილად არ არის, ამჯერად არ შევჩერდებით საბანკო სისტემის მომგებიანობის დეტალურ ანალიზე და მხოლოდ რამდენიმე ფაქტორზე მსურს ყურადღების გადატანა.


არასაპროცენტო შემოსავლების ნაწილში სარეკორდოდ არის გაზრდილი საკონვერსიო ოპერაციებიდან ანუ ვალუტის ყიდვა-გაყიდვიდან მიღებული მოგება.


ნიშანდობლივია, რომ  საკონვერსიო ოპერაციებიდან მიღებული მოგება 135.5 მლნ ლარიდან 253.5 მლნ ლარამდე, ანუ მთელი 118 მლნ ლარით არის გაზრდილი, ხოლო პროცენტულად  სარეკორდო 87%-ით, ანუ თითქმის ორჯერ არის გაზრდილი. მაგრამ ყველაზე უფრო  საინტერესოა, თუ რა პერიოდშია ეს ზრდა დაფიქსირებული. საკონვერსიო ოპერაციებიდან ყველაზე მაღალი წმინდა მოგება საბანკო სექტორმა მიიღო ივლისში - 70.7 მლნ ლარი, რაც ბოლო წლების აბსოლიტური რეკორდული მაჩვენებელია. ასევე მარტში - 36.4 მლნ ლარი და აგვისტოში - 46.9 მლნ ლარი. რეალურად, ამ სამ თვეში საბანკო სექტორის წმინდა მოგებამ საკონვერსიო ოპერაციებიდან შეადგინა 154 მლნ ლარი, რაც აღემატება გასული წლის მოგების პირველი შვიდი თვის მაჩვენებელსაც კი (იხ.გრაფიკი #1).


აღსანიშნავია, რომ საკონვერციო ოპერაციეიდან მიღებული მოგების ხვედრითი წილი თითქმის ორჯერ არის გაზრდილი წმინდა მოგების კონტრიბუციაშიც. თუ 2018 წლის იანვარ-აგვისტოში საკონვერსიო ოპერაციებიდან მიღებული მოგება წმინდა მოგების მხოლოდ 21% შეადგენდა (იხ.გრაფიკი #2), მიმდინარე წელს ეს თანაფარდობა 48%–ით გაიზარდა, ანუ რეალურად წმინდა მოგების ნახევარი შეადგინა (იხ.გრაფიკი 3).



ამ სტატისტიკაში ყველაზე საინტერესო კი ის არის, რომ ეს თვეები, განსაკუთრებით კი ივლისი-აგვისტო, ხასიათდება ლარის ყველაზე მაღალი რყევებით, რაც დიდწილად დაკავშირებული იყო 20-21 ივნისის მოვლენებთან, რადგან ლარმა გაუფასურების მორიგი ტრენდი სწორედ ამ მოვლენებიდან  და წარმოქმნილი უარყოფითი მოლოდინებიდან გამომდინარე, სწორედ 25 ივნისიდან დაიწყო (იხ.გრაფიკი #4).



საინტერესოა, რომ თვეების მიხედვით ივლისში არა მხოლოდ მნიშნელოვნად გაიზარდა საკონევრსიო ოპერაციებიდან მიღებული შემოსავალი, არამედ მისი კონტრიბუციაც წმინდა მოგებაში ისტორიულ მაქსიმუმზე ავიდა და 86% შეადგინა – მაშინ, როდესაც თუნდაც ივნისში მისი მაჩვენებელი ბოლო წლებში ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი იყო და 10%-ს არ აღემატებოდა (იხ.გრაფიკი #5).



რაც არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ამ მოგების უდიდესი ნაწილი – 75%, 2 წამყვან                                                                                                                               სისტემფორმირებად ბანკზე მოდის.


რეალურად ჩვენ ვხედავთ, რომ რევოლუციური სიტუაციით და ლარის გაუფასურებით ყველაზე მეტად დიდი კაპიტალის მქონე ბანკები ხეირობენ. ეს დიდწილად გამოწვეულია იმ გარემოებით, რომ თუ სტაბილურ სიტუაციებში საპროცენტო მარჟა ვალუტის ყიდვა-გაყიდვის ფასს შორის 1-3 თეთრს არ აღემატება, მაღალი სავალუტო რყევებისას, სავალუტო ოპერაციების მოცულობის ზრდასთან ერთად,  იგი იზრდება 5-7 თეთრამდეც კი. ეს  ფაქტი თანხვედრაშია იმ საექსპერტო შეფასებებთან, რომლის თანახმადაც ლარის გაუფასურება და რყვევები სწორედ მსხვილ ბანკებს აწყობთ და ისინი არიან დიდწილად ამით დაინტერესებული და ნაკლებად ცალკეული კომპანიები, მით უმეტეს ბაზარზე ორი ბანკის დომინირების და ბლუმბერგის სავაჭრო სისტემის ნაკლებ გამჭვირვალობის პირობებში, არც სავალუტო სპეკულაციებია გამორიცხული.


გაცვლითი კურსის არასტაბილურობა და არაპროგნოზირებულობა, პირველ რიგში ქართულ ბიზნესზე მოქმედებს ნეგატიურად, რადგან ბიზნესს საოპერაციო ხარჯები ეზრდება, რაც ამცირებს რა მათ კონკურენტუნარიანობას, ისევ მომხმარებელზე აისახება ნეგატიურად – ფასების ზრდით. 


აქედან  გამომდინარე, ეს ხდება კიდეც ინფლაციაზე ნეგატიური ზეგავლენის ფაქტორი.


როდესაც საუბარია ეროვნული ბანკის მიერ გატარებული მონეტარული პოლიტიკის ადეკვატურობაზე და ეკონომიკაზე გაცვლითი კურსის ზეგავლენაზე, არანაკლებ მნიშვნელოვანი ეს ფაქტორია, რაზეც აქცენტები ნაკლებად კეთდება.


ამიტომაც ეროვნული ბანკი, გარდა სავალუტო ინფლაციის თარგეთირებისა, ამ ფაქტორზეც უნდა იყოს ორიენტირებული. მართალია, სებ-ის კრიტიკა ხშირად  სუბიექტურ ხასიათს უფრო ატარებს, მაგრამ განსაკუთრებით ისეთი ბაზრის პირობებში, სადაც ორი ბანკის აქტივები მთლიანი საბანკო აქტივების 75%-მდეა, სებ-ი ვალდებულია, მაკროეკონომიკური სტაბილიზაციის მიზნით, უფრო აქტიურად ჩაერიოს ბაზარზე და მოთოკოს ბანკების ზე-მოგება და სპეკულაციები, როგორც რეფინანსირების განაკვეთის ზრდის, ასევე  ბაზარზე ინტერვენციების  მიმართულებითაც. 


სხვა სიახლეები